Tydzień 12: Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja

Wyzwania biznesowe

CEL 12 odnosi się wielu aspektów: zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi, ekologicznego postępowania z chemikaliami i odpadami oraz ograniczenia ich negatywnego oddziaływania na środowisko i zdrowie człowieka.

czytaj więcej

CEL 12 ZAPEWNIĆ WZORCE ZRÓWNOWAŻONEJ KONSUMPCJI I PRODUKCJI odnosi się wielu aspektów: zrównoważonego i efektywnego zarządzania zasobami naturalnymi, stabilnego i ekologicznego postępowania z chemikaliami i odpadami podczas całego cyklu ich życia oraz ograniczenia ich negatywnego oddziaływania na środowisko i zdrowie człowieka. Cel ten nawołuje również do obniżenia poziomu generowania odpadów oraz ilości marnowanej żywności. Zachęca też przedsiębiorstwa do wdrażania praktyk w zakresie zrównoważonego rozwoju i cyklicznego raportowania na ten temat, natomiast kraje – do wzmacniania świadomości obywateli w zakresie zrównoważonego rozwoju (w tym turystyki) i stylu życia w zgodzie z naturą, jak również promocji praktyk dot. zrównoważonych zamówień publicznych. Punkt ten zwraca także uwagę na konieczność wsparcia krajów rozwijających się w obszarach: nauki i badań, pozwalających na zmianę wzorów konsumpcyjnych i produkcyjnych, a także racjonalizacji systemów subwencji na paliwa kopalne, sprzyjających ich zbędnemu zużyciu.

Zgodnie z treścią raportu RECOMMENDATIONS AND GUIDELINES FOR A COMMON EUROPEAN FOOD WASTE POLICY FRAMEWORK opublikowanego w 2016 r. przez grupę projektową FUSIONS (Food Use for Social Innovation by Optimising Waste Prevention Strategies), wspieraną przez Komisję Europejską,  głównym źródłem marnotrawstwa żywności w krajach UE są gospodarstwa domowe (53%), dalej przemysł: przetwórczy (19%), gastronomiczny (12%), produkcyjny (11%); na samym końcu listy znajduje się sektor handlowy (sprzedaż hurtowa i detaliczna), odpowiedzialny za 5% marnotrawionej żywności. W 28 krajach UE marnuje się rocznie ok. 88 mln ton żywności, co daje ok. 173 kg/1 mieszkańca. Dane w tym zakresie warto zestawić ze statystykami przywołanymi w OPRACOWANIU FEDERACJI POLSKICH BANKÓW ŻYWNOŚCI na podstawie badania przeprowadzonego w 2016 r. przez CBOS. Wynika z nich, że co czwarty Polak regularnie wyrzuca jedzenie, zaś wśród najczęściej wskazywanych przyczyn takiej praktyki znalazły się m.in.: przegapienie terminu przydatności do spożycia (38%) czy zbyt duże zakupy (15%). Proces edukacji polskiego społeczeństwa w tym zakresie przybiera na sile, a aktywną rolę w nim – co pokazują DOBRE PRAKTYKI – pełni biznes. Przedsiębiorcy, przede wszystkim z branży spożywczej, otrzymują też gotowe narzędzia wspierające w skutecznym mierzeniu, monitorowaniu i raportowaniu strat żywności (wraz z jej niejadalnymi częściami usuniętymi z łańcucha dostaw) – jednym z nich jest FOOD LOSS AND WASTE ACCOUNTING AND REPORTING STANDARD.

Marnotrawienie żywności ma też ogromne znaczenie dla środowiska – jak wynika z danych FOOD AND AGRICULTURE ORGANIZATION OF THE UNITED NATIONS powoduje ono ślad węglowy rzędu 4,4 GT CO2/rocznie w skali świata, co w odniesieniu do Europy daje 680 kg CO2/mieszkańca. Jak wynika z DANYCH GREENPEACE, skala marnowania żywności w Polsce (9 mln ton/rocznie, tj. 235 kg/1 mieszkańca!), pociąga za sobą marnowanie wody – 1,72 mld m3 i powoduje emisję do atmosfery 22, 77 mln ton CO2. 

Tymczasem w kontekście SDG 12 marnotrawienie ma wymiar znacznie szerszy, niż tylko odnoszący się do żywności. Cel ten dotyczy również odpowiedzialnego gospodarowania odpadami, dzięki którym część z nich może stać się ponownie produktem. Jak podaje Główny Urząd Statystyczny w SPRAWOZDANIU ROCZNYM INFRASTRUKTURA KOMUNALNA W 2015 R., w roku tym w Polsce zebranych zostało 10 863,5 tys. ton odpadów komunalnych (wzrost o 5,2% w porównaniu z 2014 r.), co oznacza, że na jednego mieszkańca Polski przypadało średnio 283 kg zebranych odpadów komunalnych. Większość (81,8%) odpadów komunalnych pochodzi z gospodarstw domowych; drugim, znaczącym (15,2%) źródłem pochodzenia odpadów jest handel, mały biznes, biura i instytucje. Pozytywną tendencją jest przyrost poziomu odpadów zbieranych selektywnie – w 2015 r. odnotowano wzrost ich udziału ogólnej ilości zebranych odpadów komunalnych – z 19,8% w 2014 r. do 23,4%. Spośród całkowitej masy zebranych w 2015 r. odpadów komunalnych do odzysku przeznaczono 5 934,3 tys. ton (ok. 55% ilości zebranych odpadów komunalnych). Około 2 866,9 tys. ton odpadów komunalnych przeznaczono do recyklingu (26,4% ilości odpadów komunalnych zebranych). Były to zarówno odpady komunalne zebrane selektywnie, jak i odpady surowcowe wysortowane ze zmieszanych odpadów komunalnych. Jak wynika z przywołanego opracowania, prawie 1 317,7 tys. ton odpadów komunalnych (ok. 12,1%) przeznaczono do przekształcenia termicznego z odzyskiem energii. Z roku na rok, zarówno w miastach, jak i na obszarach wiejskich spada liczba nielegalnych wysypisk śmieci.

Na podstawie analizy zawartej w raporcie KRAJOWY PLAN GOSPODARKI ODPADAMI 2030, opracowanym przez Instytut Sobieskiego w roku 2016 r., istnieje zbyt niska – w stosunku do celów ekologicznych – efektywność systemu zagospodarowania odpadów. Taki stan rzeczy – w kontekście konieczności realizacji celów krótkookresowych (do 2020 r.) i długookresowych (do 2030 r.), związanych z PAKIETEM GOSPODARKI O OBIEGU ZAMKNIĘTYM – wymaga pilnych zmian, pozwalających osiągnąć zakładane poziomy recyklingu i przygotowania do ponownego użycia niektórych frakcji odpadów komunalnych. W tym aspekcie warto podkreślić ważną rolę przedsiębiorstw, zwłaszcza produkcyjnych – o ich rozszerzonej odpowiedzialności za produkt, rozumianej jako przesunięcie odpowiedzialności do jego etapu poużytkowego, przeczytać można w cytowanym raporcie. Praktyczne wskazówki dla biznesu na temat gospodarki o obiegu zamkniętym, wraz z przykładami, znaleźć można w publikacji W KIERUNKU GOSPODARKI OBIEGU ZAMKNIĘTEGO. WYZWANIA I SZANSE.

Szanse biznesowe

Opracowywanie i wprowadzanie innowacyjnych modeli biznesowych, w tym wpisujących się w ideę GOSPODARKI OBIEGU ZAMKNIĘTEGO.

czytaj więcej

  • wdrażanie narzędzi do analizy produktów w całym cyklu życia i PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI, pozwalających mierzyć ślad środowiskowy i społeczny;
  • wdrażanie w przedsiębiorstwach innowacji uwzględniających Cele Zrównoważonego Rozwoju,
  • opracowywanie i wprowadzanie innowacyjnych modeli biznesowych, w tym wpisujących się w ideę GOSPODARKI OBIEGU ZAMKNIĘTEGO (np. łańcuch dostaw obiegu zamkniętego, odzyskiwanie i recykling, wydłużenie życia produktu, platforma współdzielenia, produkt jako usługa),
  • wzmacnianie zrównoważonej konsumpcji poprzez rozwijanie innowacyjnych rozwiązań pozwalających zmniejszyć zapotrzebowanie na energię czy wodę; edukowanie konsumentów na temat tego typu korzyści,
  • zmniejszanie oddziaływania procesów produkcyjnych na środowisko i dostępność zasobów naturalnych, zastępowanie surowców pierwotnych surowcami pochodzącymi z odzysku czy recyklingu,
  • ekoprojektowanie produktów – wprowadzenie do etapu projektowania tradycyjnego dodatkowego kryterium, pozwalającego zidentyfikować aspekty środowiskowe (w tym dot. jego recyklingu czy utylizacji) związane z produktem już na wczesnym etapie jego rozwoju,
  • podejmowanie działań ograniczających ilość produkowanych odpadów, doskonalenie procesów odpowiedzialnego zarządzania odpadami,
  • edukowanie interesariuszy w zakresie zrównoważonej konsumpcji, w tym w obszarze przeciwdziałania marnotrawieniu.

Wybrane dobre praktyki

POLPHARMA

Nagroda Zielonego Procesu

REKOPOL

Audyt recyklera

CARREFOUR

STOP Marnotrawstwu

DEKO EKO

Upcykling marki

Wybrane inicjatywy

CENTRUM UNEP/GRID-WARSZAWA

Kampania „Zrób prezent sobie i środowisku! EKOPREZENT”

STENA RECYCLING

Konkursu Stena Circular Economy Award

KOALICJA RECONOMY

Budowanie świadomości biznesu

STOWARZYSZENIE TOP 500 INNOVATORS

Design Thinking Week