Cel 15: Życie na lądzie

CHRONIĆ, PRZYWRÓCIĆ ORAZ PROMOWAĆ ZRÓWNOWAŻONE UŻYTKOWANIE EKOSYSTEMÓW LĄDOWYCH, ZRÓWNOWAŻONE GOSPODAROWANIE LASAMI, ZWALCZAĆ PUSTYNNIENIE, POWSTRZYMYWAĆ I ODWRACAĆ PROCES DEGRADACJI GLEBY ORAZ POWSTRZYMAĆ UTRATĘ RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ

15.1 Do 2020 roku zapewnić ochronę, odtworzenie i zrównoważone użytkowanie lądowych i śródlądowych ekosystemów słodkiej wody oraz pozostałych  ekosystemów, w szczególności lasów, terenów podmokłych i suchych oraz gór, zgodnie z międzynarodowymi  zobowiązaniami.

15.2 Do 2020 roku promować wdrażanie zrównoważonego zarządzania wszystkimi typami lasów; zahamować proces wylesiania, odtworzyć zniszczone lasy; znacząco zwiększyć globalny stopień zalesienia i ponownego zalesienia.

15.3 Do 2030 roku zwalczyć pustynnienie, odtworzyć zdegradowane obszary i gleby, w tym tereny dotknięte pustynnieniem, suszami i powodziami; dążyć do budowy świata, w którym nie będzie  występować proces degradacji ziemi.

15.4 Do 2030 roku zapewnić ochronę ekosystemów górskich, w tym ich różnorodności biologicznej oraz zwiększyć korzyści z nich płynące, które są niezbędne dla osiągnięcia zrównoważonego rozwoju.

15.5 Podjąć pilne i znaczące działania zmniejszające degradację naturalnych siedlisk; powstrzymać uratę bioróżnorodności; do 2020 roku chronić zagrożone gatunki i zapobiec ich wyginięciu.

15.6 Promować uczciwy i sprawiedliwy podział korzyści płynących z użytkowania zasobów genetycznych oraz promować właściwy dostęp do nich, zgodnie z międzynarodowymi postanowieniami.

15.7 Podjąć pilne działania kończące z procederem kłusownictwa i handlem chronionymi gatunkami zwierząt i roślin; podjąć działania zapobiegające nabywaniu i sprzedaży nielegalnych produktów dzikiej przyrody.

15.8 Do 2020 roku wprowadzić środki uniemożliwiające wprowadzanie nowych gatunków obcych na danym obszarze oraz znacząco zmniejszyć ich wpływ na ekosystemy wodne i lądowe; kontrolować lub wyeliminować wybrane gatunki.

15.9 Do 2020 roku włączyć kwestie bioróżnorodności i ekosystemów do krajowych i lokalnych  planów i sprawozdań, strategii redukcji ubóstwa oraz w procesy rozwojowe.

15.a Mobilizować i znacząco zwiększyć środki finansowe pochodzące z różnych źródeł na ochronę i zrównoważone wykorzystywanie bioróżnorodności i ekosystemów.

15.b Mobilizować znaczące fundusze pochodzące z różnych źródeł i szczebli na zrównoważone gospodarowanie lasami  oraz zapewnić krajom rozwijającym się odpowiednie bodźce sprzyjające takiemu postępowaniu, w tym ochronę lasów i ponowne zalesienie.

15.c Wzmocnić globalne wysiłki zwalczające kłusownictwo i handel chronionymi gatunkami, w tym poprzez zwiększenie możliwości korzystania przez lokalne społeczności ze stabilnych źródeł utrzymania.

  • Degradacja lasów i wylesianie
  • Genetyczne zróżnicowanie zwierząt gospodarskich i domowych
  • Rekultywacji gruntów
  • Gospodarka leśna i pozyskiwanie drewna
  • Ekosystemy górskie
  • Naturalna degradacja
  • Ekosystemy lądowe i śródlądowe ekosystemy słodkowodne
  • Inwestycje w zakresie ochrony środowiska
  • Świat biznesu i ekosystemu są ze sobą bezpośrednio powiązane.
  • 60% światowych ekosystemów uległo w ciągu ostatnich 50 lat degradacji a ich stan nadal ulega pogorszeniu w zastraszającym tempie.
  • Biznes może się bezpośrednio przyczynić do zmniejszenia tego negatywnego zjawiska poprzez zrównoważone zarządzanie działalnością firmy, pomiary emisji, łagodzenie skutków, wyznaczanie celów, inwestowanie w infrastrukturę środowiskową, edukację społeczeństwa i biznesu, tworzenie partnerstw itd.
  • Ważne jest także wdrażanie i realizacja strategii zrównoważonego użytkowania gruntów, odpowiedzialnej gospodarki leśnej i zarządzania środowiskowego.
  • Aby zapewnić zasoby przyszłym pokoleniom konieczne jest także podjęcie wysiłków w celu rewitalizacji ekosystemów zdegradowanych.

Istotą Celu 15. jest zapewnienie ochrony, odtworzenie i zrównoważone użytkowanie lądowych i śródlądowych ekosystemów słodkiej wody oraz pozostałych ekosystemów, w szczególności lasów, terenów podmokłych i suchych oraz gór, zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami. Cel ten odnosi się również do kwestii zrównoważonego zarządzania wszystkimi typami lasów, przeciwdziałania pustynnieniu, ochrony bioróżnorodności, powstrzymania degradacji naturalnych siedlisk oraz eliminacji procederu kłusownictwa i handlu chronionymi gatunkami roślin i zwierząt. Jego treść nawołuje też do wprowadzenia właściwych regulacji prawnych w tym zakresie.

Ekosystemy lądowe mają kluczowe znaczenie dla wszystkich aspektów ludzkiego życia. Rośliny zapewniają nam 80% naszej diety. Siedliska lądowe pełnią w życiu każdego człowieka szereg kluczowych USŁUG EKOSYSTEMOWYCH. Najbardziej podstawowe (niezbędne do życia) usługi,jakie świadczy nam środowisko lądowe to schronienie, pożywienie, słodka woda śródlądowa, zasoby genetyczne, lecznicze, energetyczne, a także surowce, z których wytwarzane są przedmioty codziennego użytku, m.in. drewno. Natura ma więc zasadnicze znaczenie dla zdrowia, wzrostu gospodarek i społeczeństw. Jednych z czynników umożliwiających funkcjonowanie ekosystemów i dostarczanie nam wspomnianych usług jest, utrzymująca się na wysokim poziomie, różnorodność biologiczna. Źródłem znacznej części różnorodności biologicznej na lądzie są lasy. Pokrywają one 1/3 powierzchni lądów na Ziemi, i zgodnie z danymi ONZżyje w nich ponad 80% wszystkich gatunków lądowych zwierząt, roślin i owadów. Zarządzanie przedsiębiorstwem w dużej mierze opiera się na usługach ekosystemowych, ich dostępności i kondycji – stąd ważne jest, by biznes aktywnie włączał się w działania na rzecz ochrony bioróżnorodności – w tym kontekście pomocne mogą być platformy wymiany wiedzy kierowane do jego przedstawicieli, jak np. BUSINESS@BIODIVERSITY(powołana do życia przez Komisję Europejską), zaś przykładami takiego zaangażowania – wybrane DOBRE PRAKTYKI firm.

O tym, jak silny jest wpływ przyrody na stan gospodarek państw, świadczą statystyki. Ponad 95% europejskich lasów jest zarządzanych i modyfikowanych przez działalność człowieka. Praktyki zarządzania lasami różnią się zasadniczo w całej Europie, od pełnego zarządzania w celu zachowania bioróżnorodności, do intensywnego, krótkookresowego leśnictwa monokulturowego. Jak wynika z raportu EUROPEAN FOREST ECOSYSTEMS – STATE AND TRENDS ponad 80% powierzchni lasów w regionie EUROPEJSKIEGO OBSZARU GOSPODARCZEGO jest zarządzane jako las produkcyjny z możliwością pozyskiwania drewna. Zgodnie z informacjami udostępnianymi przez BANK DANYCH O LASACH powierzchnia lasów w Polsce stanowi 0,23% lasów świata oraz około 6% powierzchni lasów Unii Europejskiej. Zasoby drzewne kraju (2,3 mld m3) stanowią 9,5% zasobów lasów UE, co daje Polsce 4. miejsce wśród tych krajów. W Polsce sektor leśno-drzewny wypracowuje OK. 2% PKB, zatrudniając 375 tys. Polaków – statystycznie co setny jej mieszkaniec pracuje w sektorze związanym z leśnictwem i przetwórstwem drewna.

Tymczasem, jak wynika z licznych publikacji eksperckich, m.in. raportów: WWF LIVING PLANET REPORT 2016. RISK AND RESILIENCE IN A NEW ERA czy UNEP GEO-6, wylesianie, nadmierna eksploatacja gruntów i gatunków, degradacja siedlisk, wprowadzanie gatunków inwazyjnych, zanieczyszczenia i ocieplenie klimatu powodują zmiany warunków, których konsekwencje gospodarcze i społeczne odczuwalne są globalnie. Na przykład, co wynika z OPRACOWANIA KOMISJI EUROPEJSKIEJ, owady zapylające rośliny wnoszą znaczący zysk do światowej gospodarki żywnościowej – szacuje się, że 5-8% światowej produkcji roślinnej ma bezpośredni związek z zapylaniem przez owady, a roczna wartość rynkowa tej produkcji wynosi od 235 do 577 mld $. Zgodnie z danymi przywołanymi w PUBLIKACJI NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI w naszej strefie klimatycznej około 80-90% gatunków roślin jest zapylanych przez owady, a pszczoły uważane są za czwarty ekonomicznie ważny gatunek zwierząt gospodarskich. Na podstawie informacji Fundacji Greenpeace Polska (tamże), w 2015 r. wartość zapylania roślin uprawnych w Polsce wynosiła 4,1 mld zł, zaś inne statystyki przywołane w opracowaniu mówią o kwocie nawet 7,4 mld zł. Kondycja przyrody oraz jej usługi mają znaczenie nie tylko dla rolnictwa – RAPORT EUROPEAN RED LIST OF MEDICINAL PLANTS podaje, że ponad 50% leków na receptę zawiera składniki pochodzące z wyciągów uzyskiwanych z roślin.

Środowiska lądowe i związana z nimi różnorodność biologiczna są więc kluczowe dla rozwoju naszej gospodarki. Ich zrównoważone użytkowanie polega nie tylko na czerpaniu z zasobów przyrody, ale też „współpracy” ze środowiskiem i dbałością o nie. Wszystkie działy polskiej gospodarki mogą usprawniać i modyfikować swoje systemy, procedury i technologie tak, by przyczyniać się do zrównoważonego rozwoju i ochrony zasobów naturalnych Ziemi. W tym kontekście rozwijać należy myślenie międzysektorowe i wspólną działalność w celu stworzenia lepszej bazy wiedzy, dobrych praktyk i standardów w całym łańcuchu wartości. O pozytywnych przykładach ochrony bioróżnorodności w rolnictwie przeczytać można w raporcie ROLNICTWO I PRZYRODA Centrum UNEP/GRID – Warszawa.

Kolejną gałęzią gospodarki, jedną z najszybciej rozwijających się i mającą silny związek ze środowiskiem naturalnym i różnorodnością biologiczną, jest zrównoważona turystyka. ONZ ogłosiło rok 2017 MIĘDZYNARODOWYM ROKIEM ZRÓWNOWAŻONEJ TURYSTYKI DLA ROZWOJU, zwracając tym samym uwagę na konieczność wspierania zmian polityk państw i strategii przedsiębiorstw w dążeniu do budowy bardziej zrównoważonego sektora turystycznego. Zrównoważona turystyka ma znaczący potencjał w wymiarze rozwoju gospodarczego, społecznego i środowiskowego regionów. Atrakcyjność przyrodnicza i krajobrazowa, będąca jedną z najistotniejszych usług ekosystemowych z kategorii usług kulturowych, decyduje o intensywności turystyki na danym terenie.

Obecnie stoimy przed wyzwaniem dotyczącym zachowania bogactwa świata natury, ze wszystkimi jego zasobami i wartościami, przy jednoczesnej konieczności sprostania wymaganiom, potrzebom i aspiracjom rosnącej liczby ludności. Kierunek zrównoważonego rozwoju wiążący się z odpowiedzialnością za środowisko wydaje się być jedyną alternatywą. Dzisiejsze inwestycje – w poprawę stanu środowiska, zielone technologie czy ochronę obszarów chronionych – pozwalają zaoszczędzić pieniądze i promować wzrost gospodarczy w perspektywie długoterminowej, a ZIELONA GOSPODARKA powinna stać się nowym motorem wzrostu.

  • Przeciwdziałanie utracie różnorodności biologicznej, wylesianiu i degradacji gruntów – zmniejszanie ryzyk związanych z ich utratą lub wyniszczeniem.
  • Ocena wpływu prowadzonej działalności na ekosystemy, w tym w całym łańcuchu dostaw, analiza ryzyk, które ta działalność stwarza dla ekosystemów, zwłaszcza wrażliwych, i podjęcie działań ograniczających ten wpływ.
  • Ustalenie, które usługi systemowe najsilniej powiązane są z prowadzoną działalnością firmy i podjęcie działań na rzecz ich ochrony.
  • W przypadku sektora usług finansowych – uwzględnienie potencjalnych skutków związanych z utratą bioróżnorodności istotnej dla branż, w które sektor ten zamierza inwestować.
  • Troska o zagrożone gatunki i wsparcie dla ich ochrony, poprzez inicjowanie i angażowanie się we współpracę (także lokalną) w tym zakresie.
  • Inwestycje w bardziej zrównoważone plantacje rolne i zrównoważoną gospodarkę leśną – korzystanie z możliwości otrzymania niskooprocentowanego współfinansowana, np. GREEN CLIMATE FUND (GCF).
  • Rozwijanie produktów i usług wytwarzanych w sposób nieszkodliwy dla środowiska i przyrody (także przy wykorzystaniu materiałów pochodzących z recyclingu).
  • Inwestycje w technologie i innowacje wspierające ochronę środowiska naturalnego jako element zwiększający atrakcyjność, konkurencyjność oraz zaufanie do firmy, w tym także zaangażowanie CSR.

Wybrane dobre praktyki

ZT KRUSZWICA

Z Kujawskim pomagamy pszczołom

PANASONIC

Ochrona różnorodności biologicznej

M&S

Ochrona lasów

NOFIR

Recykling zużytego sprzętu rybackiego

Wybrane inicjatywy

CENTRUM UNEP/GRID-WARSZAWA

Karpaty Łączą

ZT KRUSZWICA

Z Kujawskim pomagamy pszczołom

CENTRUM UNEP/GRID-WARSZAWA

Program Globe w Polsce

Komentarz eksperta

“Transformacja modelu gospodarczego w kierunku zrównoważonym oraz podejmowanie osobistych, świadomych wyborów z poszanowaniem środowiska naturalnego wydaje się być jedynym wyjściem i naprawdę pilną potrzebą.”

〉   CAŁY KOMENTARZ

Maria Andrzejewska
Dyrektor Centrum UNEP/GRID-Warszawa