Cel 12: Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja

ZAPEWNIĆ WZORCE ZRÓWNOWAŻONEJ KONSUMPCJI I PRODUKCJI

12.1 Wdrożyć dziesięcioletnie programy dotyczące zrównoważonej konsumpcji i produkcji dla wszystkich krajów, przy czym kraje rozwinięte powinny tym działaniom przewodzić, z uwzględnieniem stopnia rozwoju i możliwości krajów rozwijających się.

12.2 Do 2030 roku zapewnić zrównoważone zarządzanie i efektywne zużycie zasobów naturalnych.

12.3 Do 2030 roku zmniejszyć o połowę globalną ilość marnowanej żywności per capita w sprzedaży detalicznej i konsumpcji, zmniejszyć straty żywnościowe w procesie produkcji i dystrybucji, w tym straty powstałe podczas zbiorów.

12.4 Do 2020 roku zapewnić stabilne i ekologiczne zarządzanie chemikaliami i wszystkimi odpadami podczas ich całego cyklu życia, w zgodzie z ustaleniami międzynarodowymi. Znacząco zmniejszyć poziom tych substancji w powietrzu, wodzie i glebie, tym samym minimalizując ich negatywny wpływ na zdrowie człowieka i środowisko.

12.5 Do 2030 roku istotnie obniżyć poziom generowania odpadów poprzez prewencję, redukcję, recykling i ponowne użycie.

12.6 Zachęcać przedsiębiorstwa, w szczególności te duże i międzynarodowe, do wdrażania praktyk w zakresie zrównoważonego rozwoju i uwzględniania informacji na ten temat w swoich cyklicznych raportach.

12.7 Promować praktyki w zakresie zrównoważonych zamówień publicznych, zgodne z polityką i priorytetami krajowymi.

12.8 Do 2030 roku zapewnić dostęp do istotnych informacji i podnieść świadomość wszystkich ludzi na całym świecie w zakresie zrównoważonego rozwoju i stylu życia w zgodzie z naturą.

12.a Wspierać kraje rozwijające się we wzmacnianiu ich zdolności naukowych i technologicznych dążących do utworzenia bardziej zrównoważonych wzorców konsumpcyjnych i produkcyjnych.

12.b Rozwijać i wdrażać narzędzia monitorujące wpływ zrównoważonego rozwoju na zrównoważoną turystykę tworzącą miejsca pracy oraz promującą lokalną kulturę i produkty.

12.c Zracjonalizować nieefektywne subwencje na paliwa kopalne, sprzyjające ich zbędnemu zużyciu, poprzez usunięcie nieprawidłowości rynkowych, zgodnie z uwarunkowaniami krajowymi, w tym poprzez restrukturyzację podatków i stopniowe wycofywanie szkodliwych dotacji tam, gdzie one występują, odnotowując ich wpływ na środowisko, w pełni biorąc pod uwagę specyficzne potrzeby i uwarunkowania krajów rozwijających się oraz minimalizować możliwy niekorzystny wpływ na ich rozwój, w sposób który chroni ubogie i narażone społeczności.

  • Zrównoważone pozyskiwanie zasobów
  • Efektywne gospodarowanie zasobami, produktami i usługami
  • Recykling materiałów
  • Praktyki składania zamówień
  • Informacja na temat produktów i usług oraz etykietowanie
  • Zwiększanie się liczby ludności w klasie średniej jest korzystne z punktu widzenia indywidualnego dobrobytu, ale jest również wyzwaniem dla ograniczonych zasobów naturalnych.
  • Przewiduje się, że wzrost konsumpcji wyprzedzać będzie efektywność w łańcuchu dostaw, a także wpłynie na przerost możliwości ekosystemowych.
  • Potrzeba zatem nowych wzorców konsumpcji, stylu życia, zmniejszanie śladu ekologicznego i regeneracja zasobów.
  • W interesie biznesu jest znalezienie nowych rozwiązań umożliwiających zrównoważoną konsumpcję i produkcję.
  • Potrzebne jest rozumienie i identyfikowanie kluczowych etapów łańcucha wartości, tam gdzie interwencje i zmiany mogą przynieść największe korzyści.
  • Wykorzystując swoją innowacyjność firmy mogą projektować nowe rozwiązania, które umożliwią i zainspirują innych do prowadzenia bardziej zrównoważonej działalności.

Cel 12. odnosi się wielu aspektów: zrównoważonego i efektywnego zarządzania zasobami naturalnymi, stabilnego i ekologicznego postępowania z chemikaliami i odpadami podczas całego cyklu ich życia oraz ograniczenia ich negatywnego oddziaływania na środowisko i zdrowie człowieka. Cel ten nawołuje również do obniżenia poziomu generowania odpadów oraz ilości marnowanej żywności. Zachęca też przedsiębiorstwa do wdrażania praktyk w zakresie zrównoważonego rozwoju i cyklicznego raportowania na ten temat, natomiast kraje – do wzmacniania świadomości obywateli w zakresie zrównoważonego rozwoju (w tym turystyki) i stylu życia w zgodzie z naturą, jak również promocji praktyk dot. zrównoważonych zamówień publicznych. Punkt ten zwraca także uwagę na konieczność wsparcia krajów rozwijających się w obszarach: nauki i badań, pozwalających na zmianę wzorów konsumpcyjnych i produkcyjnych, a także racjonalizacji systemów subwencji na paliwa kopalne, sprzyjających ich zbędnemu zużyciu.

Zgodnie z treścią raportu RECOMMENDATIONS AND GUIDELINES FOR A COMMON EUROPEAN FOOD WASTE POLICY FRAMEWORK opublikowanego w 2016 r. przez grupę projektową FUSIONS (Food Use for Social Innovation by Optimising Waste Prevention Strategies), wspieraną przez Komisję Europejską,  głównym źródłem marnotrawstwa żywności w krajach UE są gospodarstwa domowe (53%), dalej przemysł: przetwórczy (19%), gastronomiczny (12%), produkcyjny (11%); na samym końcu listy znajduje się sektor handlowy (sprzedaż hurtowa i detaliczna), odpowiedzialny za 5% marnotrawionej żywności. W 28 krajach UE marnuje się rocznie ok. 88 mln ton żywności, co daje ok. 173 kg/1 mieszkańca. Dane w tym zakresie warto zestawić ze statystykami przywołanymi w OPRACOWANIU FEDERACJI POLSKICH BANKÓW ŻYWNOŚCI na podstawie badania przeprowadzonego w 2016 r. przez CBOS. Wynika z nich, że co czwarty Polak regularnie wyrzuca jedzenie, zaś wśród najczęściej wskazywanych przyczyn takiej praktyki znalazły się m.in.: przegapienie terminu przydatności do spożycia (38%) czy zbyt duże zakupy (15%). Proces edukacji polskiego społeczeństwa w tym zakresie przybiera na sile, a aktywną rolę w nim – co pokazują DOBRE PRAKTYKI – pełni biznes. Przedsiębiorcy, przede wszystkim z branży spożywczej, otrzymują też gotowe narzędzia wspierające w skutecznym mierzeniu, monitorowaniu i raportowaniu strat żywności (wraz z jej niejadalnymi częściami usuniętymi z łańcucha dostaw) – jednym z nich jest FOOD LOSS AND WASTE ACCOUNTING AND REPORTING STANDARD.

Marnotrawienie żywności ma też ogromne znaczenie dla środowiska – jak wynika z danych FOOD AND AGRICULTURE ORGANIZATION OF THE UNITED NATIONS powoduje ono ślad węglowy rzędu 4,4 GT CO2/rocznie w skali świata, co w odniesieniu do Europy daje 680 kg CO2/mieszkańca. Jak wynika z DANYCH GREENPEACE, skala marnowania żywności w Polsce (9 mln ton/rocznie, tj. 235 kg/1 mieszkańca!), pociąga za sobą marnowanie wody – 1,72 mld m3 i powoduje emisję do atmosfery 22, 77 mln ton CO2. 

Tymczasem w kontekście SDG 12 marnotrawienie ma wymiar znacznie szerszy, niż tylko odnoszący się do żywności. Cel ten dotyczy również odpowiedzialnego gospodarowania odpadami, dzięki którym część z nich może stać się ponownie produktem. Jak podaje Główny Urząd Statystyczny w SPRAWOZDANIU ROCZNYM INFRASTRUKTURA KOMUNALNA W 2015 R., w roku tym w Polsce zebranych zostało 10 863,5 tys. ton odpadów komunalnych (wzrost o 5,2% w porównaniu z 2014 r.), co oznacza, że na jednego mieszkańca Polski przypadało średnio 283 kg zebranych odpadów komunalnych. Większość (81,8%) odpadów komunalnych pochodzi z gospodarstw domowych; drugim, znaczącym (15,2%) źródłem pochodzenia odpadów jest handel, mały biznes, biura i instytucje. Pozytywną tendencją jest przyrost poziomu odpadów zbieranych selektywnie – w 2015 r. odnotowano wzrost ich udziału ogólnej ilości zebranych odpadów komunalnych – z 19,8% w 2014 r. do 23,4%. Spośród całkowitej masy zebranych w 2015 r. odpadów komunalnych do odzysku przeznaczono 5 934,3 tys. ton (ok. 55% ilości zebranych odpadów komunalnych). Około 2 866,9 tys. ton odpadów komunalnych przeznaczono do recyklingu (26,4% ilości odpadów komunalnych zebranych). Były to zarówno odpady komunalne zebrane selektywnie, jak i odpady surowcowe wysortowane ze zmieszanych odpadów komunalnych. Jak wynika z przywołanego opracowania, prawie 1 317,7 tys. ton odpadów komunalnych (ok. 12,1%) przeznaczono do przekształcenia termicznego z odzyskiem energii. Z roku na rok, zarówno w miastach, jak i na obszarach wiejskich spada liczba nielegalnych wysypisk śmieci.

Na podstawie analizy zawartej w raporcie KRAJOWY PLAN GOSPODARKI ODPADAMI 2030, opracowanym przez Instytut Sobieskiego w roku 2016 r., istnieje zbyt niska – w stosunku do celów ekologicznych – efektywność systemu zagospodarowania odpadów. Taki stan rzeczy – w kontekście konieczności realizacji celów krótkookresowych (do 2020 r.) i długookresowych (do 2030 r.), związanych z PAKIETEM GOSPODARKI O OBIEGU ZAMKNIĘTYM – wymaga pilnych zmian, pozwalających osiągnąć zakładane poziomy recyklingu i przygotowania do ponownego użycia niektórych frakcji odpadów komunalnych. W tym aspekcie warto podkreślić ważną rolę przedsiębiorstw, zwłaszcza produkcyjnych – o ich rozszerzonej odpowiedzialności za produkt, rozumianej jako przesunięcie odpowiedzialności do jego etapu poużytkowego, przeczytać można w cytowanym raporcie. Praktyczne wskazówki dla biznesu na temat gospodarki o obiegu zamkniętym, wraz z przykładami, znaleźć można w publikacji W KIERUNKU GOSPODARKI OBIEGU ZAMKNIĘTEGO. WYZWANIA I SZANSE.

  • Wdrażanie narzędzi do analizy produktów w całym cyklu życia i PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI, pozwalających mierzyć ślad środowiskowy i społeczny.
  • Wdrażanie w przedsiębiorstwach innowacji uwzględniających Cele Zrównoważonego Rozwoju.
  • Opracowywanie i wprowadzanie innowacyjnych modeli biznesowych, w tym wpisujących się w ideę GOSPODARKI OBIEGU ZAMKNIĘTEGO(np. łańcuch dostaw obiegu zamkniętego, odzyskiwanie i recykling, wydłużenie życia produktu, platforma współdzielenia, produkt jako usługa).
  • Wzmacnianie zrównoważonej konsumpcji poprzez rozwijanie innowacyjnych rozwiązań pozwalających zmniejszyć zapotrzebowanie na energię czy wodę; edukowanie konsumentów na temat tego typu korzyści.
  • Zmniejszanie oddziaływania procesów produkcyjnych na środowisko i dostępność zasobów naturalnych, zastępowanie surowców pierwotnych surowcami pochodzącymi z odzysku czy recyklingu.
  • Ekoprojektowanie produktów – wprowadzenie do etapu projektowania tradycyjnego dodatkowego kryterium, pozwalającego zidentyfikować aspekty środowiskowe (w tym dot. jego recyklingu czy utylizacji) związane z produktem już na wczesnym etapie jego rozwoju.
  • Podejmowanie działań ograniczających ilość produkowanych odpadów, doskonalenie procesów odpowiedzialnego zarządzania odpadami.
  • Edukowanie interesariuszy w zakresie zrównoważonej konsumpcji, w tym w obszarze przeciwdziałania marnotrawieniu.

Wybrane dobre praktyki

POLPHARMA

Nagroda Zielonego Procesu

REKOPOL

Audyt recyklera

CARREFOUR

STOP Marnotrawstwu

DEKO EKO

Upcykling marki

Wybrane inicjatywy

CENTRUM UNEP/GRID-WARSZAWA

Kampania „Zrób prezent sobie i środowisku! EKOPREZENT”

STENA RECYCLING

Konkursu Stena Circular Economy Award

KOALICJA RECONOMY

Budowanie świadomości biznesu

STOWARZYSZENIE TOP 500 INNOVATORS

Design Thinking Week